Faydalı Bilgiler

Bir elektrik devresinde fazdan giren akım, nötrden çıkar. Eğer devrede herhangi bir kaçak yoksa giren akımla çıkan akım miktarı birbirlerine eşittir. Bu oran eşit değilse yalıtım hatası veya fazla yüklenmeden dolayı kaçak akım oluşur.
Günümüzde her anımızda ihtiyaç duyulan elektriğin faydası olduğu kadar oluşturabileceği tehlikesi de bilinen bir gerçektir. Kaçak akımın insan vücuduna etkisi;

1A
⇒ Ölüm Tehlikesi, Kalp Durması
⇒ Tehlikeli Yaralanmalar, Nefes Almada Zorluk, Bilinç Kaybı

30mA
⇒ Hayati Açıdan Kritik Eşik
⇒ Temas Edilen Kısımda İstemdışı Kas Hareketi, Uyuşukluk Hissi

10mA
⇒ Gıdıklanma Hissi

Kaçak Akım Koruma Rölesi’nin görevi, yalıtım hatasından kaynaklanan hata akımını algılamak ve algılanan kaçak akım değerinin belirlenen değerlerin üzerine çıkması durumunda bağlı bulunduğu devreyi kesmektir. 30mA’da Hayat (İnsan Koruma), 300mA’da da Tesisat (Yangın Koruma) koruma fonksiyonunu gerçekleştirir.
Evlerimizde ve yaşam alanlarımızda elektriğin kaçak akım oluştururak neden olacağı tehlikeye karşı kaçak akım koruma rölesi kullanılarak önlem alınmalıdır. Kaçak akım rölesi çalışma prensibi gereği 30mA değerlerinde hayat koruma, 300mA değerinde yangın koruma özelliği ile elektrik tesisatında istenmeyen durumlara karşı koruma sağlar. Bu nedenle elektriğin kaçak akım etkisine maruz kalınabilecek yaşam ve çalışma alanlarımızda bu cihazların kullanılması zorunludur.
Devreden geçen akımın belli bir değerin üstüne çıkmasını engelleyerek devre elemanlarının ve devreye bağlı alıcıların zarar görmesini, meydana gelebilecek kaza ve arızalara karşı koruma sağlayan açma elemanlarına “sigorta” denir. Sigortalar devreye seri bağlanarak fazla akımın geçmesini engeller.
Sigortaların üzerinde yazan değerler maksimum direnç değerleridir. Mevcut akım üzerinde aşırı akım çekilirse kaçak, çarpma, erime ve olası yangın durumlarını engellemek için sigorta atar.
TOPRAKLAMA NEDİR?

Elektrikle çalışan tüm işletme cihazlarının aktif olmayan metal bölümlerinin uygun kesitli bir iletken vasıtasıyla toprakla irtibatlanmasıdır.

TOPRAKLAMANIN SINIFLANDIRILMASI
Topraklama üç amaca göre sınıflandırılmaktadır.

1.KORUMA TOPRAKLAMASI
İnsanların ve canlıların tehlike arz edecek boyutlardaki dokunma gerilimlerine karşı korunabilmesi amaçlı yapılan işletme cihazlarının aktif olmayan metal kısımlarının topraklanması işlemidir. (ör: CNC Makine Koruma Topraklaması )

2. İŞLETME TOPRAKLAMASI
Cihazların işletme anında gerilim altında olabilen kısımlarının uygun kesitli iletkenler vasıtasıyla topraklanması işlemidir. (ör: Transformatör yıldız noktası topraklaması)

3. FONKSİYON TOPRAKLAMASI
Herhangi bir tesisin veya işletme cihazının istenilen görevi (fonksiyonu) yerine getirebilmesi için gerekli topraklama işlemidir. (ör: Parafudr Topraklaması)
Topraklama testleri,
1- gözle denetim
2 süreklilik testi
3-toprak Direnç testi
4-Enjeksiyon testi
5-Transfer dokunma ve adım Voltaj testi
Topraklamanın önemi, İşletme cihazlarında herhangi bir kısa devre, yalıtım bozukluğu, insan veya canlılar kaynaklı oluşabilecek her türlü hatalar sonucu elektrik çarpmalarını önlemektir. İnsan hayatını ve cihazların kullanım ömrünü riske atmamak için elektrik kaçağı riskine karşı topraklama kesinlikle yapılmalıdır. Böylece cihazda oluşabilecek fazla elektrik yükü direnci çok az olan toprak hattı üzerinden toprağa verilecek ve cihaza dokunan kişilerin hayati tehlikesi ortadan kalkmış olacaktır. Topraklama kanuni bir zorunluluktur, hayati tehlikesi olduğu için bir lüks değil yükümlülüktür.
Ayrıca insan vücudunun yönetmelik ve yapılan hesaplar sonucu elektrik çarpmasına ne kadar süre ve gerilim seviyesinde dayanabildiği belirtilmektedir.
Müsaade edilen dokunma gerilimleri;
AG(Alçak Gerilim) tesislerinde : 50 V
Islak yer, şantiye vb. alanlarda : 25 V
AG şebekelerde hatalı devre 5 s içinde kesilmek zorundadır.
Ayrıca Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği madde8-a4/iii belirtildiği üzere yapılan topraklamanın direnç değeri hususunda;
R < 50 V / Ia şartının hesabını istemektedir.
Ülkemizde topraklama sistemleri genel olarak TT- tipi sistemdir. Bu tip şebekelerde topraklama geçiş direncinin gerekli korumayı yapabilmesi için çok küçük değerlerde olması gerekmektedir. İstenilen topraklama direnç değerini elde etmek pratikte mümkün olmadığından Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliklerinde TT şebekelerde Kaçak Akım Rölesi (A.A.A) kullanımını zorunlu kılmıştır.
Bu sebeple;
Tesislerden istenen yıllık periyodik topraklama ölçüm raporlarında (aşağıda örnekte verilmiştir. ) tesisin topraklama direnç değerlerinin uygun olabilmesi için yukarıda belirtilen Kaçak Akım Rölesi Kullanılması gereklidir. Aksi takdir de ölçüm raporlarında topraklama direnç değerleri için uygunluk verilmez ve Kaçak Akım Rölesinin takılması önerilir.
1. Alçak gerilim şebekeleri ( l-1000volt arası )
2. Orta gerilim şebekeleri ( l kV-35 kV arası )
3. Yüksek gerilim şebekeleri ( 35 kV-154 kV arası )
4. Çok yüksek gerilim şebekeleri ( l54 kV’dan fazla )
Orta gerilim şebekeleri 1000 volt (l kV) ile 35 000 volt (35 kV) gerilimler arasındaki şebekelerdir. Bu şebekeler yüksek ve çok yüksek gerilim şebekeleri ile alçak gerilim şebekelerinin birbirine bağlanması işleminde kullanılır. Yüksek gerilimlerin direkt olarak abonelere verilmesi izolasyon ve güvenlik açışından uygun değildir. Bu sebeple yüksek gerilimler uygun değerlere indirilerek orta gerilim şebekelerine bağlanır. Orta gerilim şebekeleri küçük şehirler ve sanayi bölgelerine elektrik enerjisinin taşınmasında kullanılır. Orta gerilimler şehirlerin girişindeki dağıtım trafolarına bağlanır. Buradan abonelere dağıtılır. Türkiye’de kullanılan orta gerilim şebekelerinde 10, 15 ve 33 kV’lik gerilimler kullanılmaktadır.
Reaktif güç
Endüktif yüklü devrelerde, manyetik devrenin uyartımı için çekilip bir sonraki döngüde geri iade edilen güçtür. “Q” harfi ile gösterilir. Bu güç, çekilen yük üzerinde harcanmaz. Sadece depo edilir ve tekrar kaynağa gönderilir. Son kullanıcı ve sanayi bazında talep arttıkça reaktif yüklerde çok hızlı bir şekilde artmaya başlamıştır. Bu yüklerin büyük çoğunluğu omik-endüktif özelliktedir.
Reaktif güç değeri, aktif güçten farklı olarak enerji kaybını ifade etmez. Bobinde depolanan ve tekrar devreye geri verilen enerji ile ilgili büyüklüktür. Birimi “VAr”dır.
Aktif Güç
Aktif güç, kısaca harcanan güç olarak tanımlanır. Yani “kullanılabilir güçtür”. Değeri “Watt”'tır, sembolü ise P’dir.
Kapasitif güç, ideal bir kondansatörde akım ve gerilimin çarpımına eşittir. Değeri “VAr” dir.
Endüktif ve kapasitif yüklerde içinden geçen akım veya uygulanan gerilimler arasında 90 derecelik faz farkı vardır. Kapasitif akım geriliminden 90 derece ileride, endüktif akım geriliminden 90 derece geridedir. Omik devrelerde akım ve gerilim aynı fazdadır.
Görünür güç
Kaynak gerilimi ile toplam akımının etkin değerlerinin çarpımına denir. Görünür güç, aktif ve reaktif güçlerin karelerinin toplamının karekökü ile de bulunabilir. Değeri "VA"dır, semboli ise S’dir..
Güç Katsayısı (cosθ): gerilm ile akım arasındaki faz farkının cos açısına denir.
Kompanzasyon;
Kompanzasyon, akım ile gerilim arasındaki faz farkının en ideal olabilecek açıya getirilerek, sistemi olumsuz etkileyen reaktif güçlerin sıfıra yaklaştırılması olayıdır. Yani güç faktörü cosϕ düzeltilir. Böylece enerji iletim hatlarının ve şebekenin gereksiz yere yüklenmesine sebep olan ve kayıpları artıran reaktif güç, olabildiğince minimum seviyede tutulur.
Nasıl Yapılır?
Kompanzasyon kondansatörleri ile yapılır. Reaktif güç rölesine gereken ayarlama yapılır. Güç geçişi takip edilerek kondansatörler ile faz açısı dengelenip kompanzasyon işlemi gerçekleştirilir. Kompanzasyon için senkron motorları kullanılmaktadır.
Gerilimin seviyesini frekans değiştirilmeden dönüştürmek için kullanılan elektrik makinasıdır. Elektrik enerjisinin en ucuz ve en az kayıpla iletilmesini sağlar
-Gerilim değiştiğinde gücü sabit tutmak.
-Alternatif akımın gerilimini düşürmek veya yükseltmek için de kullanılır.
-İki elektrik devresi arasında ekran manyetik alan yardımı ile enerji iletimi yapar
-Trafolar ayarlanarak elektrik enerjisinin belirli bir gücünde gerilim ve akım değerlerinde istenilen
Trafo Güç Hesabı;
Trafo hesabında bağlanılan yani talep gücü gerekir.
Talep gücü x talep faktörü yaparak güç bulunur.
Örnek Hesaplama,
Bilinmesi gerekenler,
Tesis kurulu güç =300kw
Talep faktörü = 0.9 (Sanayi işletmelerinde sabittir, bina otel asansörlerde farklı olabilir)
CosQ= 0.99 (kompanzasyon olduğu için sabit değer olarak alabiliriz)
300x0.9 = 270 kw
P= 270 kw
S= P x cosQ
270 / 0.99 = 272.72 KVA
Yıldırım, bulut ile yeryüzü arasındaki elektrik boşalmasıdır.
Şimşek ekmek yüklü bir bulut ile diğer bulut arasındaki elektrik boşalması önceden tahmin edilemez
Peki nasıl oluşur? Isınan alçak hava soğuk hava dalgası ile yukarı İtilir ve bulutların içersindeki negatif ve pozitif yükleri birbirinden ayırır.Bu ayrılmambulut tabanındaki negatif yüklerin kara veya denizdeki pozitif yükleri çekmesine neden olur.
Şimşek sesten 100000kat hızlıdır bu yüzden önce görüp sonra sesini duyarız. Paratonerler yardımıyla bu güçlü elektrik olayından meskenler ve kendimizi korumaya çalışırız.
Evet uçaklarada yıldırım çarpar fakat bütün uçaklar faraday kafesi ile korunmaktadır. Uçağın dış iskeleti iletkenlerle kaplanarak iç kısım, elektrik alanın içe girmesi veya dışarı çıkmasına karşı korunmaktadır. 12- Yüksek akım mı ? Yüksek gerilim mi?
Bu konuda kesin konuşmak mümkün değildir. Maruz kalınan gerilim akım ve süre insanlarda değişik etkiler gösterebilir.
Evlerimizde kullanılan 220v(rms) değerli şebeke geriliminde ise;

1A
⇒ Ölüm Tehlikesi, Kalp Durması
⇒ Tehlikeli Yaralanmalar, Nefes Almada Zorluk, Bilinç Kaybı

30mA
⇒ Hayati Açıdan Kritik Eşik
⇒ Temas Edilen Kısımda İstemdışı Kas Hareketi, Uyuşukluk Hissi

10mA
⇒ Gıdıklanma Hissi Gibi etkiler görülebilir.
Bugünlerde herkesin ortak derdi olan telefonların şarj edilmesi akıllarda soru işaretleri bırakmaktadır. Tam bitincemi? azalmaya başladığında mı? Gece boyunca şarjda kalsa birşey olurmu?
Öncelikle telefonlar %20 bareminin altına inmeden şarj edilmesi batarya ömrü açısından tavsiye edilmektedir. Akıllı telefonlarınızı gece şarja takarsanız , dolduğunda otomatik olarak akımı kesecektir fakat enerji verimliliği açısından çok küçükte olsa bi kayıp yaşatacaktır sizlere yinede çekmenizi öneririz...
Tasarruflu ampüller tarafından Elektrik üretiminin %80 i ışığa çevirilir. Bu yüzden oldukça ekonomiktir. Flamanlı ampullere göre oldukça uzun ömürlüdür. tasarruflu ampuller uzun süreli kullanım için daha uygundur.
Doğanın bize sunduğu sonsuz kaynaklardan meydana gelen enerjinin dönüştürülerek ihtiyaçlarımıza göre kullanılmasıdır.

-güneş
-rüzgar
Jeotermal
-hidroelektrik
-biyokütle
-Hidrojen

Son zamanlarda dünyadaki iklim ve buzul gibi sorunların başlıca kaynağı fosil yakıtlardır. Temiz enerji ise hem ucuz hem güvenilir hemde kesintisizdir. Günden güne gelişen teknolojiyle birlikte yenilenebilir enerji sektörüne yatırım yapmak hem dünyamız hemde ekonomi açısından ciddi önem taşımaktadır.
Güneş panellerini fotovoltaik pil olarak tanımlayabiliriz. Güneşten gelen ışınlar panellerin üzerine düştüğü zaman içerisinde bulunan yarı iletken maddelerin uçlarında elektrik gerilimi oluşur. Günümüzde büyük yatırımlar yapılarak artırılmaya çalışılda şu anda verimi laboratuvarda %22-24 uygulamada ise %20 civarındadır. Birbirlerine inverterlerin izin verdiği ölçüde paralel ve seri bağlanarak sonsuz varyasyonla sistem kurulabilir.
Şu anda ülkemizde 1MW altında güneş tarlası kurulumuna izin verilmemektedir. Lisanslı bir yatırım yapmak isteyen kişiler ise açılan ihalelere girilerek ilk adımı atabilir.
İster şebekeye bağlı olarak istenirsede şebekeden bağımsız olarak kullanılan ve genellikle öz tüketim için tercih edilen uygulamalardır.
Elektrik dağıtımı yapılan trafoların belirli kapasiteleri vardır. Özellikle yenilenebilir enerji yatırımı yapılacak bölgelerde ilk dikkat edilecek hususlardan birisi
Yatırım yapmayı düşündüğünüz bölgedeki trafolarda boşluk olup olmadığıdır. Eğer boş değilse kendiniz bir trafo kurarak enerji nakli yapmak zorunda kalırsınız buda sizlere ek maliyet getirir.